احكام مالي
خريد و فروش قسطي
1. خريد و فروش كالاها به صورت اقساط و نسيه با قيمت بيشتر چه حكمي دارد؟
خريد اجناس به صورت قسطي و با قيمت بيشتر ربا نيست و اشكال ندارد.
2. عقد فضولي و عقد باطل چه تفاوتي دارند؟
عقد فضولي، عقدي است كه جز رضايت مالك، همه شرايط صحت معامله را دارد.
اگر بعد از انجام عقد فضولي مالك رضايت دهد، معامله صحيح است و آثار عقد بر آن مترتّب ميشود؛ به خلاف عقد باطل كه فاقد شرايط صحت معامله است.
مثلا اگر خانه فردي را بدون اجازه مالك بفروشيم، عقد فضولي است و با اجازه مالك معامله صحيح و تمام ميشود؛ اما اگر معامله ربوي باشد، هر چند توسط مالك انجام ميشود، باطل است.
3. چرا سود مضاربه حرام نيست؟
مضاربه در حقيقت، وكالت دادن براي انجام معاملات مشروع است كه سود آن بين صاحب سرمايه و عامل با نسبت توافق شده، تقسيم ميگردد و اگر ضرري هم پيش بيايد، در صورتي كه عامل كوتاهي نكرده باشد، از سرمايه كسر ميشود.
مال ديگران
4. در دوران كودكي پولي از كسي برداشتهام و نميتوانم مستقيماً مطالب را به او بگويم، بنظر شما چگونه عمل كنم؟ آيا ميتوانم صدقه دهم؟
بايد به طريقي، پول را به صاحبش برسانيد و لازم نيست بگوييد بابت چه چيز است؛ مثلاً ميتوانيد به او بگوييد اين پول را سابقاً از من طلب داشتهاي؛ و يا به حساب بانكي او واريز كنيد؛ و يا به وسيله شخص ديگري پول را به دست او برسانيد؛ و در هر حال صدقه دادن كفايت نميكند.
5. اگر وسائل اشخاصي كه اكنون به آنها دسترسي نداريم، پيش ما باشد، حكمش چيست؟
اگر صاحبان يا ورثه آنها را ميشناسيد، بايد به هر صورت به صاحبش برسانيد يا رضايت آنها را تحصيل كنيد؛ و اگر از پيدا كردن صاحب آنها مأيوس هستيد، ميتوانيد آنها را با اجازه مجتهد از طرف صاحبش به فقير غير سيد صدقه بدهيد.
6. اگر قبلا مالي از كسي برداشته باشم، چگونه جبران كنم؟
اگر خود آن مال موجود است، خود آن را و اگر تلف شده است، مثل يا قيمت آن را به صاحبش بدهيد؛ و اگر از دسترسي به صاحب آن مأيوس هستيد، با اجازه مجتهد جامع الشرايط از طرف صاحبش به فقير غير سيّد صدقه دهيد.
7. در مسأله قبل اگر دسترسي به صاحب پول داشته باشيم؛ ولي پرداخت آن موجب اختلاف يا آبروريزي شود، تكليف چيست؟
پول را بايد به صاحبش برسانيد؛ و لازم نيست علت را بيان
كنيد. ميتوانيد بگوييد سابقاً از من طلب داشتهاي. همچنين ميتوان پول را به وسيله پست يا شخص ثالث به دست او رساند.
8. مردي در گذشته حقوق همسر كارمند خود را به جبر گرفته و در امور خانه خرج كرده است، وظيفهاش چيست؟
اگر رضايت همسر را جلب نكرده باشد، ضامن است و بايد جبران كند.
9. در مواردي ديدهام كه پرسنل بيمارستان وسائل پانسمان و داروهاي بيمارستان را به مصارف شخصي خود ميرسانند، آيا مشكل شرعي ندارد؟
مصرف وسائل و داروهاي بيمارستانهاي دولتي و خصوصي برخلاف مقررات، حرام است و موجب ضمان مثل يا قيمت آن ميشود.
10. قفل كردن تلفن كارتي و استفاده از آن چه صورت دارد؟
استفاده بر خلاف مقررات از اموال دولت، حرام و موجب ضمان است.
11. كفش من در مسجد گم شد، كفش ديگري بجاي آن برداشتم. كار من چه حكمي دارد و الآن چه بايد كنم؟
اگر بدانيد كفشي كه برداشتهايد مال كسي است كه كفش شما را برده، ميتوانيد بجاي كفش خود برداريد؛ ولي اگر قيمت آن از كفش خودتان بيشتر باشد، بايد هر وقت صاحب آن پيدا شد زيادي قيمت را به او بدهيد؛ و چنانچه از پيدا شدن او نااميد شويد، بايد با اجازه حاكم شرع (مجتهد جامع الشرائط) زيادي قيمت را از طرف صاحبش صدقه بدهيد. اما اگر احتمال ميدهيد كفشي كه برداشتهايد مال كسي كه كفش شما را برده نيست، بايد از صاحبش جست و جو كنيد و چنان كه مأيوس شديد، آن را از طرف صاحبش به فقير غير سيد صدقه بدهيد.
12. چند سال است كه پول بيمه دادهام ولي بحمد الله از دفترچه بيمه استفاده نكردهام؛ آيا ميتوانم به مقدار پولي كه بابت بيمه دادهام به ديگري اجازه استفاده دهم؟
استفاده از دفترچه بيمه ديگري، خلاف مقررات و موجب ضمان استفاده كننده ميشود.
13. اگر بچه نابالغي را كتك بزنيم، ديه مربوط به چه كسي است؟ آيا اگر پدر طفل رضايت دهد، كافي است؟
ديه، مربوط به خود كودك است و ولي طفل، بدون وجه شرعي حق ندارد مال طفل را به ديگري ببخشد. بلي، كودك پس از بلوغ و رشد اگر از حق خود گذشت، رفع ضمان از ضارب ميشود.
سوده سپرده بانكها
14. براي سپرده ثابت بانكها سود روز شمار ميدهند، آيا اين ربا نيست؟
اگر سپرده گذار، بانك را وكيل كند كه با پول او معامله مشروع انجام دهد و در صدي از سود آن را به سپرده گذار بدهد و بقيه را به عنوان حق وكالت بردارد ـ همان گونه كه در قانون بانكداري بدون ربا آمده است ـ اشكال ندارد؛ اما اگر به شرط گرفتن زياده، قرض به بانك بدهد، ربا و حرام است.
15. چرا با وجود حرام بودن ربا، بانكهاي كشور ما وام ربوي ميدهند و اسمش راقرض الحسنه ميگذارند؟
اگر بانكها مطابق قانون بانكداري بدون ربا عمل كنند، وام آنها ربوي نميشود؛ لكن متأسفانه برخي از مسؤولان بانكها بدون توجه به قانون، عمل ميكنند و مشتريان نيز آگاهي به مسائل شرعي وام ندارند، در نتيجه وام آنها ربوي و حرام ميگردد.
16. گذاشتن پول در مؤسسات پولي و اعتباري كه سود ميدهند، چگونه است؟
اگر پول را بر مبناي يكي از عقود شرعي مثل مضاربه و مشاركت و... در اختيار مؤسسه ميگذارند، با رعايت شرايط شرعي معامله، گرفتن سود اشكال ندارد. همچنين است اگر مؤسسه را وكيل كنند كه با سپرده ايشان معاملات مشروع انجام دهد و قسمتي از سود را به عنوان حق الوكاله بردارد و بقيه را به سپرده گذار بدهد، امّا اگر به شرط گرفتن سود به مؤسسه، قرض ميدهد، ربا و حرام است.
17. بعضي از صندوقهاي قرض الحسنه ميگويند: در صورتي وام ميدهيم كه مثلاً 6 ماه يا يك سال در نزد ما سپرده داشته باشيد، آيا اين شرط صحيح است؟
اگر پول گذاشتن در صندوق، مشروط به قرض دادن پس از شش ماه باشد، حكم ربا دارد.
صلح و هبه
18. صلح با هبه چه تفاوتي دارد؟
عقد صلح و هبه در بعض موارد از نظر نتيجه يكي هستند و موجب تمليك چيزي به ديگري ميگردند. اما با اين تفاوت كه صلح، با قبول طرف مقابل، محقق ميشود؛ ولي در هبه، علاوه بر قبول طرف، بايد مورد هبه نيز در اختيار او قرار گيرد و تفاوت ديگر آن است كه صلح عقد لازم و هبه عقد جايز است.
هديه از مال حرام
19. با پسر نامحرمي دوست شدم و هدايايي برايم خريده است، اكنون كه متوجه حرمت دوستي با نامحرم شدهام و رابطه خود را با او قطع كردهام، آيا بايد هداياي موجود را به او برگردانم؟
اگر هدايا موجود است و مطالبه ميكند، بايد به او باز گردانيد، در غير اين صورت برگرداندن لازم نيست؛ لكن اگر آن هدايا را با دادن به ديگران از محيط زندگي خود دور كنيد تا خاطرات معصيت و گناه، كمتر در نظر شما مجسم شود، اولويت و رجحان دارد.
20. اگر به ما هديهاي داده شودكه ميدانيم از راه حرام تهيه شده است، چه وظيفهاي داريم؟
اگر يقين به حرام بودن آن داريد، نبايد قبول كنيد؛ و در صورت قبول، اگر صاحب آن را ميشناسيد، بايد به صاحب واقعي برسانيد؛ و اگر نميشناسيد، با اجازه مجتهد جامع الشرايط، از طرف صاحبش به فقير غير سيد، صدقه بدهيد.
شرط بندي
21. شرط بندي حلال است يا حرام؟
شرط بندي در مواردي مثل مسابقات اسب دواني و تيراندازي با شرائط مقرّر جايز، و در ساير موارد جايز نيست.
برد و باخت در ورزش
22. حكم برد و باخت و جوايز در بازيهاي ورزشي مثل فوتبال و واليبال چيست؟
جوايزي كه از طرف سازمانها و مؤسسات پرداخت ميشود، حلال است؛ ولي اگر جايزه از سوي بازيكنان باشد و بازي با شرط برد و باخت برگزار شود، قمار و حرام است.
رشوه
23. دادن رشوه براي حل مشكل اداري چه صورت دارد؟ و بااضطرار چگونه است؟
پرداخت پول يا اموال ديگر از طرف فرد مراجعه كننده به كارمندان ادارات كه مكلف به ارائه خدمات اداري به مردم هستند منجر به فساد ادارات خواهد شد، و عملي است كه از نظر شرعي حرام محسوب ميشود و دريافت كننده حق تصرف درآن مال را ندارد و بايد به صاحبش مسترد نمايد؛ بلي چنانچه احقاق حق، متوقف به پرداخت وجه باشد، براي دهنده اشكال ندارد.