اعمال حج تمتّع
احـرام حـج
661 س ـ آيا احرام حج حتماً بايد در مكّه قديم يا مسجد الحرام باشد، يا در محلههاي نوساز هم كفايت ميكند؟
ج ـ بنابراحتياط واجب احرام حج را تا ميتواند در مكّه قديم بجا بياورد.
662 س ـ اگر احرام حج را فراموش كرد و متذكّر نشد مگر بعد از اعمال مني و قبل از اعمال خمسه مكه، تكليف چيست؟ اگر به همين حال باقي اعمال را انجام دهد حج مجزي است يا نه و آيا در مسأله فرقي است بين اينكه اصيل باشد يا نائب؟
ج ـ در فرض مذكور بايد به محض اينكه يادش آمد محرم شود يعني لبيكها را بگويد و اعمال را تمام كند و در اين حكم فرقي بين نائب و اصيل نيست و احتياط آن است كه بعد از محرم شدن اعمال مني را (رمي و قرباني و حلق يا تقصير) دوباره در حال احرام انجام دهد و از احرام خارج شود سپس اعمال مكه را انجام دهد و اگر قبل از ظهر متوجه شود كه احرام را فراموش كرده بعد از محرم شدن وقوف اضطراري مشعر را نيز انجام دهد.
663 س ـ دو سال قبل مشرف به حج شدم و به خاطر ناتواني و مريضي و خوف از ازدحام و ترس از حيض اعمال بعد از مني را قبل از وقوفين بجا آوردم لكن در اثر جهل به مسئله كه ميبايست با احرام انجام ميدادم بدون احرام آنها را انجام دادم و بعد محرم به احرام حج شدم و به عرفات و مشعر رفتم و اعمال مني را انجام دادم الآن متوجه اشتباه كار خودم شدهام لطفاً تكليف حج بنده را روشن فرماييد با توجه به اينكه از تشرف مجدّد عاجزم يعني استطاعت مالي ندارم حالا آيا بايد نائب بگيرم تا برايم انجام دهد و در صورت لزوم نايب بايد در ماه ذيحجه نيابتاً بجا آورد يا در غير آن هم ميتواند؟
ج ـ در فرض سؤال، كه بعد از خاتمه اعمال متوجه اشتباه خود شدهايد ظاهراً عمل شما صحيح است و اگر بخواهيد احتياطاً نائب بگيريد لازم نيست در ماه ذيحجه باشد و نائب بايد اول طواف حج و نماز آن و بعد سعي بين صفا و مروه و بعد طواف نساء و نماز آن را بجا آورد و محرم بودن نايب هم لازم نيست هر چند بهتر است.
664 س ـ در حج مستحبي كه فرمودهايد افراد هم ممكن است اگر در مسجد شجره محرم به حج إفراد شود به محض ورود به مكه قبل از رفتن به عرفات چه وظيفهاي دارد و آيا راهي دارد كه از احرام خارج شود يا حتماً بايد همچنان در احرام بماند تا عازم عرفات شود؟
ج ـ درفرض سؤال، بايد باهمان احرام بماند تا براي اعمال حج به عرفات برود.
وقوف به عرفات
665 س ـ حدودي كه براي عرفات و مُزدَلِفه و مني مشخص شده است جهت انجام مناسك اعتبار دارد يا نه؟
ج ـ چنانچه مورد اطمينان يا تصديق اهل محل باشد معتبر است.
666 س ـ كراهت صعود به جبل الرّحمه، آيا قبل از نيّت وقوف به عرفات است يا بعد از آن؟
ج ـ در وقت وقوف كراهت دارد كه از جبل بالا رود.
667 س ـ شخصي وقوف اختياري عرفات را درك كرده، و قبل از رفتن به مشعر، مغمي عليه شده است. بفرماييد اگر به همين حال تا آخر اعمال باقي باشد، وظيفه چيست؟ و اگر بعد از اغماء او را به ايران آورده باشند چه حكمي دارد، و نيز اگر بعد از ايام تشريق در ماه ذيحجه به هوش بيايد، در مكّه باشد يا در ايران، چه بايد كرد؟
ج ـ پس از به هوش آمدن اگر ميتواند خودش، و گر نميتواند نايبش بقيه اعمال را انجام دهد و حج صحيح است.
668 س ـ اگر اول ماه ذيحجّه نزد شيعيان ثابت نشد تكليف آنان نسبت به وقوف و اعمال مني چيست آيا ميتوانند به حكم قاضي اهل سنّت عمل كنند؟
ج ـ در فرض سؤال احتياط واجب آن است كه اگر ممكن است وقوف اختياري عرفات را در روزي كه پيش شيعه نهم است انجام دهند و اگر ممكن نشد اضطراري آن را درك كنند و به مشعر رفته و وقوف در آنجا را نيز درك كنند و اعمال روز عيد را در مني بجا آورند، و اگر درك اضطراري عرفات هم ممكن نباشد درك اختياري مشعر كافي است و حجش صحيح است. و درك اضطراري عرفه و اضطراري مشعر نيز بنابر اقوي كفايت ميكند و اگر درك هيچ يك از اين مواقف ميسر نشود و از جهت تقيّه ناچار به متابعت باشند و از عمل به وظيفه خود خائف باشند اقوي صحت و كفايت همين حج است هر چند عالم بخلاف باشند و اگر بدون خوف متمكن از عمل به وظيفه باشند احوط آن است كه با آنها رجاءً متابعت كنند و بعد واجب است عمل به وظيفه خود نمايند حتي با عدم علم به خلاف.
669 س ـ زني كه عادت ماهانهاش مثلاً شش روز بوده است در حال عادت زنانه براي عمره تمتّع محرم ميشود، و در روز هشتم ذيحجه كه روز ششم عادت او است پاك ميگردد، و غسل ميكند، و اعمال عمره تمتّع را انجام ميدهد، و براي حج تمتّع محرم ميشود، ولي ظهر روز نهم در عرفه لك ميبيند، و نميداند كه آيا ادامه دارد تا پس از ده روز، تا استحاضه حساب شود، و اعمال قبلي او صحيح باشد، يا قبل از تمام شدن ده روز اول عادت قطع ميشود تا حكم حيض را داشته باشد، وظيفه او چيست؟ و در همين فرض اگر در مشعر لك ديد چه كند؟
ج ـ عمل به احتياط كند، و راه احتياط انجام اعمال بدون قصد تمتّع و افراد، بلكه به قصد ما في الذمّه با قرباني در مني است. و پس از گذشت ده روز از اول حيض وظيفه او روشن ميشود، كه اگر از ده روز تجاوز نكرد و خون قطع شد، حج بدل به إفراد شده، و لازم است عمره مفرده بجاي آورد، و اگر از ده روز تجاوز كرد كشف از استحاضه بودن ميكند، و حج تمتّع او صحيح است.
670 س ـ در فرض مسأله فوق اگر در عرفات يا مشعر لك ديد و همان وقت يقين پيدا كرد كه خون حيض است و قبلاً پاك نبوده، بايد چه كند، با توجه به اينكه وقت وقوفين اختياري و يا اضطراري آن باقي است، ولي وقت برگشتن به مكّه و انجام اعمال عمره تمتّع را ندارد؟
ج ـ بقيه اعمال را به قصد ما في الذمّه ـ اعم از تمتّع و إفراد ـ بجا آورد و بعد از اتمام حج نيز بنابراحتياط واجب عمره مفرده بجا آورد.
671 س ـ آيا شرط وقوف در عرفه و مشعر طهارت از حيض يا نفاس است؟
ج ـ شرط نيست.
وقوف به مشعرالحرام
672 س ـ آيا حاج ميتواند شب براي كاري و يا بدون كار از مشعر به مني برود و قبل از فجر، براي درك اختياري مشعر برگردد يا جايز نيست؟
ج ـ براي غير معذور، جايز نيست و اگر رفت و قبل از طلوع فجر مراجعت نمود معصيت نموده، ولكن وقوف او صحيح است.
حدود مشعر الحرام
673 س ـ در حدود مشعر ميفرمايد (من المازمين الي الحياض الي وادي محسر) حياض كجا است و مقصود چيست؟
ج ـ مقصود از حياض حوضهايي است كه در وادي محسر بوده است و حدّ مشعر همان بين المأزمين الي وادي محسّر است و لذا در صحيحه زراره از حضرت باقر(عليه السلام)والي الحياض، و در صحيحه اسحاق بن عمار ما بين المأزمين الي وادي محسر است.
وقوف اضطراري
674 س ـ كوچ كردن از مشعر به مني قبل از نيمه شب يا بعد از آن، به جهت خوف ازدحام جمعيت براي پيرمردها و بيماران و زنان جايز است يا خير؟
ج ـ براي مضطر و خائف و صاحب عذر و زنان، افاضه از مشعر به مني در شب جايز است، هر چند قبل از نصف شب باشد.
675 س ـ اگر به گفته مدير گروه كه ميگويد درك وقوف اختياري مشعر براي او مشكل است و نميتواند آن را درك نمايد اعتماد كند، و وقوف اختياري را ترك نمايد، آيا اشكالي ندارد؟
ج ـ اگر براي شخص از گفته او اطمينان به وجود عذر حاصل شده، درك وقوف اضطراري كفايت ميكند.
676 س ـ كسي كه نميدانسته وقوف اختياري مشعر بين الطلوعين است، پس از آن وقوف اضطراري را درك كرده، وظيفه او چيست؟
ج ـ اگر جهل او قصوري و عذري باشد نه تقصيري، و ترك وقوف اختياري از روي عذر باشد، مانع ندارد.
677 س ـ شخصي وقوف عرفات و مقداري از وقوف ليلي مشعر را درك كرده، و عمداً قبل از طلوع فجر، براي بردن اثاث و كار ديگري به مني رفته است، و قصد داشته كه مجدداً به مشعر برگردد، ولي در مني خوابش برده، وظيفه او چيست؟
ج ـ با فرض اينكه ترك اختياري مشعر عمدي نبوده، در فرض مرقوم، اضطراري كافي است، و چون شب نيّت وقوف نداشته بايد اضطراري روز را درك كند.
678 س ـ آيا بانوان، مطلقاً ميتوانند وقوف اضطراري ليلي مشعر را انجام دهند و قبل از اذان صبح از مشعر بروند يا اختصاص به معذورين دارد؟
ج ـ بلي براي بانوان مطلقاً جايز است.
679 س ـ در مراسم حج تمتّع سال جاري پس از وقوف در عرفات عدهاي از برادران و خواهران واجد شرايط با علم و نيّت وقوف اضطراري از عرفات به سوي مشعر الحرام حركت نموده و مسئول كاروان آنها را بدون توقف در مشعر الحرام و جمع آوري سنگ مستقيماً شبانه به چادرهاي مني برده و فرداي آن روز همراه با ساير افراد كاروان به طور اختياري رمي جمره نمودهاند توضيح اينكه سنگهاي آنها به وسيله ساير زوار جمع آوري شده بود. خواهشمند است در پاسخ مرقوم فرمائيد حج اين افراد صحيح است يا خير؟
ج ـ در فرض سؤال، چنانچه وقوف اضطراري وظيفه آنها بوده و انجام شده حج آنها صحيح است و مراد از وقوف، بودن حاج در مشعر است ولو در حال حركت باشد و سنگها را لازم نيست خود شخص جمع كرده باشد.
680 س ـ پسر 12 سالهاي را محرم كردهاند به احرام حج و براي رعايت حال او از مشعرالحرام به همراه بانوان و معذورين فرستادهاند و در تمام شب در حال خواب بوده و پس از منقضي شدن وقت وقوف اضطراري متوجه شدهاند آيا مجرّد عبور از مشعر الحرام كفايت از وقوف ميكند يا نه و بر فرض ثاني آيا وقوف اختياري عرفه تنها كفايت نميكند و در هر حال حج را با اين به نحو به اتمام رسانده چه تكليفي بر اين صبّي مميّز است و آيا تكليفي بر ولّي هست يا نه؟
ج ـ اگر قبل از وقت وقوف مشعر قصد وقوف مشعر را نموده و بخواب رفته تا وقت وقوف تمام شده صحت وقوف، بعيد نيست و اگر موقعي كه از مشعر عبور مينموده قصد وقوف نموده همان وقوف در حال عبور كافي است و حجّش صحيح است و از جهت ترك وقوف بين الطلوعين بايد يك گوسفند بعنوان كفّاره ذبح كند و در صورتي كه از روي عذر، وقوف به مشعر ترك شده و فقط وقوف اختياري عرفه انجام شده باشد احتياط ترك نشود به اينكه اعمال را به قصد ما في الذمّه از عمره و حج انجام دهد و پس از آن چون هنوز مكلّف نيست وظيفه ديگري ندارد.
681 س ـ آيا زنان ميتوانند مقداري از شب را در مشعر بمانند و ذكر خدا بگويند و سپس به مني بروند؟ قبل از نيمه شب چطور؟
ج ـ براي مضطر و خائف و صاحب عذر و زنان افاضه از مشعر به مني در شب جائز است، هر چند قبل از نصف شب باشد.
وظيفه كارمندان كاروانها نسبت به وقوف مشعرالحرام
682 س ـ كاركنان و اعضاء كارواني كه موظف به پذيرايي حجاج هستند، آيا ميتوانند وقوف اضطراري مشعر را انجام داده، و همان شب عيد را به مني بروند و برنگردند يا نه؟
ج ـ اگر طوري است كه ناچارند بعد از وقوف مقداري از شب در مشعر، شبانه به مني بروند، و نميتوانند ثانياً به مشعر برگردند، مانعي ندارد، ولكن اكتفا به مقدار ضرورت نمايند.
683 س ـ كارمند كاروان، اثاث را از عرفات به مكّه برد، و در مشعر توقف نكرد و از مكّه به مشعر برگشت، و تا صبح ماند چه صورت دارد، و اگر وقوفش فقط به اندازه جمع كردن سنگ براي رمي جمرات باشد، تكليفش چيست؟
ج ـ حج او صحيح است، و به مقدار جمع كردن سنگ براي رمي جمرات، اگر به قصد وقوف توقف كند، ركن به عمل آمده است.
684 س ـ خدمه كاروانها و كساني به جهت همراهي بانوان پس از نصف شب، قبل از اذان صبح پس از انجام وقوف اضطراري از مشعر به مني ميروند، آيا بايد براي وقوف اختياري از اذان صبح تا طلوع آفتاب به مشعرالحرام برگردند.
ج ـ بلي واجب است براي درك وقوف اختياري مشعر در صورت تمكّن، برگردند.
ترك وقوف به مشعر الحرام
685 س ـ عدهاي در شب دهم ذيحجه عازم مشعر بودند، از افرادي كه آنجا بودند سؤال نمودند مشعر كجا است؟ جواب دادند اينجا است، اطمينان پيدا كردند كه مشعر است، نيّت بيتوته و قصد وقوف كردند، بعد كه وقت وقوف اضطراري مشعر هم گذشته بود معلوم شد مشعر نبوده، نسبت به باقي اعمال حج و سال آينده وظيفه چيست؟
ج ـ در مورد سؤال، چنانچه وقوف اختياري عرفات را درك كردهاند احتياط اين است كه بقيّه اعمال را به قصد ما في الذمّه از عمره و حج بجا آوردند و در سال بعد نيز در صورتي كه حج بر آنها مستقر بوده و يا استطاعتشان باقي باشد حج بجا آورند.
كوچ از مشعر الحرام
686 س ـ آيا پس از طلوع آفتاب روز دهم ذي الحجه بايد از مشعر الحرام مستقيماً همانند بقيه حجاج وارد مني شد يا اينكه ميشود از مشعر به طرف مكه (خيابان عزيزيه) رفته و از طرف انتهاي مني و جمره عقبه وارد مني شده و جمره عقبه را رمي كرد و در صورت جواز با توجه به اينكه مقصد مني هست عبور از زير سايه كنارههاي كوه چه حكمي دارد؟
ج ـ بايد از مشعر، به قصد مني حركت كند و رفتن به طرف مكه و ورود از طرف انتهاي مني اشكال ندارد ولكن نبايد زير سايه برود.