مسائل متفرقه عمره و حج
بقاء بر تقليد ميّت
960 س ـ قبلاً از حضرت امام خميني(قدسسره) تقليد ميكردم و در حال حاضر به شما مراجعه نمودم و از جنابعالي تقليد ميكنم آيا اجازه ميدهيد به تقليد قبلي خودم باقي باشم و اجازه ميدهيد در اين موضوع جديد (مسايل مربوطه به حج و سفر خانه خدا) نيز از امام خميني تقليد كرد.
ج ـ بقاء بر تقليد آن مرحوم مانعي ندارد ولو در مسائل جديد. خداوند انشاء الله شما و همه حجاج را موفق به انجام فريضه مهم الهي (حج) بگرداند و انشاء الله با حج مبرور و سعي مشكور سالماً به وطن خود رجعت دهد.
تأخير حج
961 س ـ خانمي با استطاعت مالي و بدني ثبتنام نموده و امسال نام او را اعلام نمودند، بعد از اعلام، حادثهاي براي ايشان پيش آمد و در چند جاي بدنشان، شكستگي بوجود آمد و در حال حاضر توان حركت و شستشو و طاهر كردن خود را ندارد و ممكن است اين وضعيت تا موسم حج ادامه يابد. سؤال اين است كه آيا نامبرده با همين وضع و با بدن نجس بايد به حج برود و طواف و نماز را با همين وضع بجا آورد؟ يا اينكه بايد صبر كند تا سال بعد وضعش مساعد شود؟
ج ـ در فرض سؤال، اگر حركت براي او ضرر دارد و با اين حال ولو با كمك ديگران رفتن حج براي او حرجي است ميتواند صبر كند تا پس از بهبودي به حج برود.
اعلام اول ماه توسط حاكم سعودي
962 س ـ اگر از سوي حاكم عامه اول ماه رمضان اعلام شود، براي كساني كه در آن بلاد هستند و تقيّهاي هم در تبعيّت نيست و براي خود فرد هم يقين به اول ماه نيست، آيا تبعيّت لازم است؟
ج ـ در فرض سؤال، تبعيّت واجب نيست ولي بقصد شعبان روزه گرفتن مستحب است.
احكام بانوان
963 س ـ زني در عرفات ديوانه شد و تا آخرين وقت خوب نشد، آيا شوهرش كه با اوست ميتواند براي او نائب بگيرد و يا خودش بايد باقي اعمال را انجام دهد؟
ج ـ نيابت صحيح نيست و مادامي كه ديوانه است تكليف ندارد و بعد از رفع جنون بايد خودش به وظيفه خود عمل كند.
964 س ـ خانمي در ايام حج براي آن كه بتواند اعمال را انجام دهد، از قرص استفاده كرد، ليكن در ايام عادت يا خارج آن خون ميبيند و نميداند كه اين جريان خون تا سه روز ادامه پيدا ميكند يا نه؟ يا حتي احتمال ميدهد كه تا سه روز ادامه پيدا نكند، در فرض داشتن صفات يا نداشتن صفات حيض، تكليف چيست؟
ج ـ در فرض مذكور، اگر تا سه روز متوالي خون در باطن جريان نداشته باشد محكوم به حيض نيست ولو اينكه اوصاف حيض را داشته باشد پس اگر سه روز ادامه پيدا نكرد محكوم به استحاضه است و تا سه روز نگذشته بنابراحتياط بايد جمع كند بين تروك حائض و اعمال مستحاضه.
965 س ـ اگر زن پس از اعمال حج، اثر عادت در خود ببيند، و شك كند كه پيش از انجام عمل حايض شده، يا بعد از تمام شدن اعمال، حج او صحيح است يا خير؟
ج ـ اعتنا به اين شك نكند، و حج او محكوم به صحت است.
966 س ـ با توجه به اينكه پزشكان خوردن قرص را جهت جلوگيري از عادت ماهانه تجويز نميكنند آيا خوردن چنين قرصهايي جايز است؟
ج ـ اگر ضرر متعدّبه داشته باشد جائز نيست.
967 س ـ زني كه ميداند در ايام انجام اعمال حج عادت ميشود آيا ميتواند با خوردن قرص و مانند آن از عادت ماهانه خود جلوگيري كند؟
ج ـ تأخير انداختن عادت لازم نيست. ولي جايز است و اشكال ندارد، مگر ضرر معتني به داشته باشد.
968 س ـ جهت جلوگيري از عادت ماهانه، از قرص استفاده نمودم در حين انجام اعمال لك ديدم، با اينكه در ايام عادت هستم وظيفه من چيست؟
ج ـ بايد اختبار كنيد اگر تا سه روز متوالي داخل آلوده به خون است حيض است و الاّ با انجام اعمال مستحاضه طواف و نماز شما صحيح است.
969 س ـ در فرض سؤال فوق اگر بعد از اعمال لك ببينم حكمش چيست؟
ج ـ اگر حدّاقل سه روز ولو با آلوده بودن مجري ادامه داشته باشد. حيض است وگرنه استحاضه است و در هر حال اعمال گذشته شما صحيح است.
970 س ـ بعضي از زنان به جهت خوردن قرص، نظم عادت ماهانه شان برهم ميخورد به طوري كه گاهي در مدت طولاني مرتب خون و لك ميبينند وظيفه اينگونه زنان در حج چيست؟
ج ـ اگر شرائط حيض را نداشته باشد بايد طبق وظيفه مستحاضه عمل نموده و اعمال حج را انجام دهند.
971 س ـ خانمي در زمان حج قرص ميخورده كه حيض نشود تا بتواند اعمالش را انجام دهد اما از موقعي كه قرص خوردن را شروع كرده هميشه ترشحاتي زرد رنگ ميديده كه احتمال ميداده خون باشد و چون در زمان حيض ايشان بوده شك ميكرده كه آيا استحاضه است يا نه و چون قدرت تشخيص نداشته، بنا را بر اين گذاشته كه مستحاضه نيست و مسائل مربوط به آن را رعايت نكرده و طواف و نماز طواف بجا آورده است با اين وضع اعمالش صحيح است يا خير؟
ج ـ اگر احتمال ميداده كه خون نباشد و فعلاً هم احتمال ميدهد اعمالش صحيح است.
972 س ـ بعضي از خانمها در سفر حج براي پيشگيري از عادت ماهانه، قرص ميخورند گاهي با خوردن قرص باز هم عادت ميشوند. اما بوسيله آمپول از ادامه آن جلوگيري ميكنند، آيا با جلوگيري به وسيله آمپول حكم طهارت از حيض بر آن مترتب ميشود و ميتوانند اعمالي را كه متوقف طهارت از حيض است انجام دهند؟ و پس از جلوگيري از ادامه عادت به چه عنوان بايد غسل كنند؟
ج ـ خون كمتر از سه روز هر چند بواسطه آمپول و دارو قطع شده باشد حكم استحاضه را دارد كه با عمل به احكام استحاضه اعمالش صحيح است و غسل را هم بايد به نيت غسل استحاضه انجام دهد.
973 س ـ آيا پوشيدن دستكش براي زنان در حال احرام جايز است؟
ج ـ بايد از پوشيدن قُفّازين كه دستكش مخصوصي است خودداري نمايند.
974 س ـ زني غسل مس ميت به گردنش بوده، ولي به علت حيض غسل را انجام نداده و در نظر داشته وقتي كه پاك شد همراه با غسل حيض آن را هم انجام دهد ولي هنگام غسل حيض آن را فراموش كرد و بعد از انجام اعمال حج متذكّر گردد وظيفه او چيست؟
ج ـ اگر بعد از غسل مس ميّت غسل جنابت نكرده باشد، مسئله محل اشكال است.
975 س ـ آيا زن مستحاضه بدون بجا آوردن غسلهايي كه بر او لازم است ميتواند وارد مسجد الحرام شود؟
ج ـ در استحاضه قليله كه غسل ندارد اشكال ندارد، ولي در متوسطه و كثيره بنابر احتياط نبايد بدون غسل داخل شود.
976 س ـ آيا زن مستحاضه قليله يا كثيره ميتواند در مسجد النبي(صلي الله عليه وآله)بدون انجام غسل يا وضو توقف كند؟ ساير مساجد چطور؟
ج ـ براي مستحاضه قليله مانعي ندارد ولي متوسطه و كثيره نميتوانند بدون غسل وارد مسجد النبي(ص) بشود.
977 س ـ باتوجه بهاينكه امروزهزنان را بهبقيع حرمامامان(عليهم السلام)راه نميدهند آيا توقف آنان كنار ديوار بقيع براي زيارت در حال عادت ماهانه جايز است؟
ج ـ جايز است.
978 س ـ آيا زن حائض و نفساء ميتوانند در ساير مساجد مدينه منوّره غير از مسجد النبي(صلي الله عليه وآله) عبور كنند؟
ج ـ مانع ندارد.
مهريه قرار دادن حج
979 س ـ با توجه به اينكه حج نميتواند به تملك درآيد و منفعت مال نيز نميباشد آيا ميتوان آن را مهريه قرار داد يا نه؟ و در صورتي كه تعدادي سكه و حج به عنوان مهريه قرار داده باشند و پس از چند ماه از ازدواج ميخواهند از همديگر جدا شوند تكليف مرد از نظر شرعي چيست؟ با توجه باينكه معادل مالي نيز قرار داده نشده و شوهر از ابتداي عقد تاكنون هرگز توانائي پرداخت هزينه حج را پيدا نكرده است؟
ج ـ مهريّه قرار دادن حجّ (يعني زوجه را به حج ببرد) اشكال ندارد و در صورت جدا شدن بايد زوج مخارج متعارف حج را به زوجه بپردازد و يا او را به مكه بفرستد.
آوردن خاك و ريگ از حرمين شريفين
980 س ـ آوردن خاك، ريگ و سنگ از عرفات، مشعر الحرام، مني، صفا، مروه يا منطقه حرم چه حكمي دارد؟ و چنانچه عمداً يا جهلاً آورده باشد، برگرداندن آن واجب است يا نه؟
ج ـ بنابراحتياط از آوردن خاك و ريگ حرم خودداري شود و اگر آورده در صورت تمكّن به حرم برگرداند.
981 س ـ آيا مقداري از سنگ صفا و مروه را ميشود با خود آورد يا نه؟ و اگر آورده وظيفهاش چيست؟
ج ـ از صفا و مروه جايز نيست، و بايد برگرداند.
جلوگيري از معتادان از سفر به حج
982 س ـ نظر به اينكه ايران اسلامي با صرف هزينههاي هنگفت از بودجه بيت المال مسلمين و تقديم شهداي گرانقدر در راه مبارزه با مواد مخدر از اين پديده خانماسوز جلوگيري ميكند ولي با كمال تأسف انتقال اين مواد توسط اندكي از زائرين و دستگير شدن آنها توسط پليس سعودي، به همراه تبليغات مسمومي كه در كنار اين قضيه به راه مياندازند تمام زحمات فرزندان رشيد اين مرز و بوم و هزينههاي فراواني كه صرف اين كار شده به هدر ميرود، از طرف ديگر قوانين سخت كشور عربستان كه هر چند ماه يكبار در ميادين شهرهاي بزرگ تعدادي از مردم مليتهاي مختلف را به جرم حمل مواد مخدر گردن ميزنند اقدامهاي پيشگيرانه براي حفظ آبرو و حيثيت تشيع و كشور امام زمان(عج) را اجتنابناپذير مينمايد اولاً: عمل اين دسته از زائرين از نظر شرع اسلام چه حكمي دارد ثانياً: سازمان حج و زيارت ميتواند پس از تذكر به كليه زائران در اين خصوص، نسبت به افرادي كه با علم و اطلاع از چنين عواقب سوئي اقدام به بردن مواد مخدر ميكنند، از رفتن آنها به حج در
آن سال جلوگيري كند، يا نه؟ آيا اين امر نسبت به كساني كه حج واجب بجا ميآورند يا استحبابي يا عمره مفرده تفاوتي دارد يا خير؟
ج ـ در مورد سؤال، سازمان حج بايد تذكّرات لازم را بدهد و اما ممانعت از تشرّف به حج واجب جايز نيست و از حج و عمره مستحب نيز جواز آن بعنوان مجازات مشكل است.
چند استفتاء
983 س ـ گرفتن قرآنهاي ممهور به مهر وقف، از مسئولين سعودي چگونه است؟
ج ـ قرآنهاي مذكوره حكم وقف را دارد و اگر مقيد بوقفيت براي مسجد الحرام يا مسجد نبوي(صلي الله عليه وآله) نباشد استفاده از آنها در هر جا و براي هر كس جايز است و اگر اين امر، رعايت شود گرفتن آن اشكال ندارد.
984 س ـ قرآنهايي كه در مسجد الحرام است، بر بعضي نوشته شده كه وقف است، ولي بر بعضي ديگر نوشته نشده، وشايع است كه اگر كلمه وقف و يا عبارت ديگري كه مفهم وقف بودن باشد بر آنها نوشته نشده باشد جايز است بردارند، و چنين كاري احياناً شده است، بفرماييد جايز است يا نه؟
ج ـ برداشتن آنها بدون اينكه از متصدي ذي ربط اجازه بگيرند، جايز نيست، و بايد بر گردانده شود.
985 س ـ تكليف كساني كه مقداري از پرده كعبه را به عنوان تبرك كندهاند چيست؟
ج ـ كسي كه آن را كنده به نسبت خسارتي كه بر پرده وارد آورده ضامن است پس اگر پرداخت خسارت به مسئولين مربوطه امكان دارد بايد بپردازد و الاّ با اجازه مجتهد جامع الشرايط به مصرف مورد مشابه آن صرف كند.
986 س ـ آيا مصرف كنسروهاي گوشت و ماهي خارجي كه در بازار مسلمين به فروش ميرسد، جايز است يا نه؟
ج ـ اگر ندانند از كجا وارد شده، يا بدانند كه از بلاد مسلمين است مانع ندارد، و اگر بدانند از بلاد كفر وارد ميشود، در صورتي محكوم به حلّيت است كه وارد كننده مسلمان باشد، و احتمال بدهند كه احراز تذكيه آن را كرده، و در دسترس مسلمين قرار داده است.
987 س ـ شخصي مقلد هيچ يك از فقها نبوده، حال ميخواهد تقليد كند، در اين مدت مكّه هم رفته است، آيا عبادتهاي او مثل نماز و روزه و حجش صحيح است يا نه؟
ج ـ اگر اعمالش مطابق فتواي كسي كه بايد از او تقليد كند باشد صحيح است.
988 س ـ چنانچه شخص بداند قسمتي از مخارج حج وي از محل منفعت سپرده او به حج و اوقاف تدارك ميگردد، حج او چه حكمي دارد؟
ج ـ حج او اشكال ندارد
989 س ـ شخص محتاط كه مقلّد خاصي ندارد از لحاظ خمس چه تكليفي دارد؟
ج ـ به يكي از مجتهدين جامع الشرائط كه نظر او در مصرف سهم امام(عليه السلام)موافق با احتياط است مراجعه نمايد و سهم سادات گرام را نيز با اجازه او و يا توسط او به سادات فقير بپردازد.
990 س ـ در تطهير مسجد الحرام به نحوي كه عين نجاست را بر طرف ميكنند و بعد با ظرف آب ميريزند و ميشويند و از هر طرف با آب قليل شسته ميشود، انسان به نجاست تمام مسجد علم عادي پيدا ميكند، آيا جواز سجده بر آن سنگها از باب عسر و حرج است يا جهت ديگر؟
ج ـ علم پيدا نميشود، و با فرض شك نبايد اعتناء شود.
991 س ـ شخصي اعمال عمره تمتّع را به پايان برده و اكنون نميتواند حج تمتّع بجا آورد، مثلاً براي خدمت به حجاج از سوي سازمان حج و زيارت به حج آمده و اكنون سازمان مذكور او را مأمور كرده كه در ايام تشريق در مكه بماند، وظيفهاش چيست؟
ج ـ در فرض سؤال، در حج تمتّع واجب (حَجةالاسلام، حج واجب به نذر و غيره) ترك حج تمتّع جايز نيست، و در حج تمتّع مستحبي نيز با عدم ضرورت عرفي يا شرعي احتياط واجب انجام حج تمتّع است.
992 س ـ آيا حائض و جُنب ميتوانند از مقدار توسعه يافته مسجد الحرام و مسجد النبي(صلي الله عليه وآله) عبور كنند يا خير؟
ج ـ نميتوانند.
993 س ـ در موردي كه عمره تمتّع فاسد ميشود، مثل مورد جماع قبل از سعي، چنانچه فرصت براي اتمام و اعاده باقي باشد، و با اين حال عمره فاسده را تمام نكند، و اكتفاء به اعاده عمره نمايد، مجزي است يا خير؟
ج ـ اگر چه ممكن است گفته شود كه عمل مزبور صحيح، و مجزي از حَجّةالاسلام است، لكن احتياط آن است كه حج تمتّع را در سال بعد اعاده نمايد، و يك عمره مفرده به قصد ما في الذّمه بجا آورد.
994 س ـ آيا قاعده تجاوز را در اعمال و افعال عمره و حج جاري ميدانيد يا خير؟
ج ـ بلي جاري است.
995 س ـ آيا بيابان عرفات و مشعر و مني جميعاً حرم محسوب است يا آنكه عرفات خارج از حرم است؟
ج ـ حدود حرم مشخص است، عرفات جزء حرم نيست، و مني و مشعر جزء حرم است.
996 س ـ شخصي مؤسس سينما است، و امسال به حج مشرّف شده، و در مراجعت از حج باز هم به كار خود ادامه ميدهد، اكنون راجع به اين شخص چه ميفرماييد؟
ج ـ تأسيس و بناء مؤسساتي كه سبب گمراهي و فساد اخلاقي جامعه اسلام است و كمك به آن به هر نحو باشد حرام است. اميد است ان شاء الله شخص مذكور با مشاهده نمونههاي عالم قيامت از اين اجتماع ديني در مكّه معظمه متنبه گردد.
997 س ـ از بعض علما شنيده شده: «روايت داريم موقعي كه حاج از مكّه برگشت تا چهار ماه گناهي بر او نوشته نميشود»، از مقام شامخ مستدعي هستم اولاً بفرماييد كه آيا اين طور روايتي داريم يا نه، و بر فرض بودن روايت، سندش صحيح است يا نه؟ و در صورت صحت سند آن روايت را چطور معني نماييم؟
ج ـ بلي اين مضمون در احاديث شريفه وارد شده، ولي در بعضي احاديث مقيد به عدم اتيان كبيره شده، و در بعض ديگر مقيد شده به عدم اتيان موجبه.
شيخ الطائفه(قدس سره) در تهذيب جلد پنجم، صفحه نوزده و بيست، طبع جديد ـ در باب ثواب الحج ـ به سند صحيح از معاوية بن عمّار از حضرت صادق(عليه السلام)حديثي روايت كرده، كه در ذيل آن ميفرمايد:
«أنّي لك أن تبلغ ما يبلغ الحاج، قال ابو عبداللّه عليه السلام: و لا تكتب عليه الذنوب اربعة اشهر، و تكتب له الحسنات الاّ أن يأتي بكبيرة».
بنابراين گناهي كه در اين چهار ماه نوشته نميشود صغيره است، و اين مطابق با مفاد آيه كريمه «إن تَجتَنِبوُا كَبائِرَ ماتُنهُونَ عَنُه نُكفِّر عَنكُم سَيّئاتكُم» ميباشد.
وثقة الاسلام كليني رضوان الله عليه در جامع كافي جلد چهارم صفحه دويست و پنجاه و چهار، طبع جديد ـ باب فضل الحج و العمره و ثوابها ـ به سند خود از سعد اسكاف از حضرت ابو جعفر(عليه السلام) روايتي در فضل حاج نقل كرده است، كه در ذيل آن امام(عليه السلام) ميفرمايد:
«فاذا قضي نسكه غفر اللّه له ذنوبه و كان ذو الحجة و المحرم و صفر و شهر ربيع الأوّل اربعة اشهر تكتب له الحسنات، و لا تكتب عليه السيئات الاّ أن يأتي بموجبة، فاذا مضي الأربعة اشهر خلط بالنّاس».
هر چند علامه مجلسي عليه الرحمه در مرآت العقول دو احتمال در موجبه داده، يكي آن كه مراد كبيره است كه موجب آتش است، ديگر آن كه گناهي است كه موجب كفر شود. و فرموده: احتمال اوّل اظهر است.
ولي با توجه به روايت معاوية بن عمّار اطمينان حاصل ميشود كه مراد از موجبه، كبيره است. بنابراين گناهي كه نوشته نميشود گناهي است كه در كتاب و سنّت موجب دخول در آتش نشده باشد.
شيخ الطائفة در تهذيب، صفحه نوزده، جلد پنج، اين حديث را از سعد اسكاف روايت فرموده، به عبارتي كه با اين عبارت اختلاف دارد، و جمله «الاّ يأتي بموجبة» را ندارد. و ايشان ذيل حديث را اين نحو روايت فرمودهاند:
«فاذا قضي نسكه غفر اللّه له بقية ذي الحجة و المحرم و صفر و شهر ربيع الاوّل، فاذا مضت اربعة اشهر خلط بالنّاس».
ولي معتمد همان روايت كافي است، زيرا معلوم است كه در نقل تهذيب، روايت مختصر شده، و مثل نقل به مضمون است، و علاوه جمله «الاّ أن يأتي بموجبة» از آن اسقاط شده، و در دوران امر بين زياده و نقيصه، اصالت عدم زياده بر اصل عدم نقيصه مقدم است. و فرضاً هم اين دو اصل را حجت ندانيم در خصوص مورد با توجه به روايت معاوية بن عمار ظاهر اين است كه اين جمله اسقاط شده، و نسخه كافي صحيح است. و احتمال اينكه جمله «الاّ أن يأتي بكبيرة» يا «الاّ يأتي بموجبة» در اين دو روايت از بعض روايت به عنوان شرح و تفسير حديث اضافه شده باشد بسيار بعيد است.
و اگر فرضاً هم اين نحو باشد از رحمت و مغفرت و كرم و فضل خداوند متعال، بعيد نيست كه مقرر فرمايد تا چهار ماه مؤمني كه حج بجا آورده مطلق گناهاني كه تحت فشار تسويلات نفس و غلبه هوا از او صادر شده (نه به نحو بي اعتنايي و استخفاف به امر خداوند) مورد آمرزش واقع شود. و كسي نميتواند رحمت واسعه و تفضل خدا را محدود كند.
بلي اين حديث كسي را كه از روي بي اعتنايي و استخفاف به امر و نهي خدا معصيت نمايد، يا اينكه بخواهد با تشبّث به اين حديث در اين چهار ماه هر گناه و معصيتي را مرتكب گردد، شامل نميشود و از ابتدا تا حال هم هيچ كس از اين اخبار استفاده نكرده، كه حاج تا چهار ماه مرخص و آزاد است. و با اتكاء به اين حديث مرتكب هر معصيتي بخواهد بشود. كه اين برداشت و تلقي البته صحيح نيست.